Malta Vatandaşlığı: ABAD Kararı Sonrası Liyakat Esaslı Yeni Dönem

2025 yılı Avrupa Birliği genelinde yatırım yoluyla vatandaşlık rejiminin sona erdiği bir tarih olmanın ötesinde aynı zamanda Malta’nın vatandaşlığa kabul politikasının hukuki mahiyetinin yeniden tanımlandığı esaslı bir dönüm noktası olmuştur. Avrupa Birliği Adalet Divanı (“ABAD” veya “Divan”), 29 Nisan 2025 tarihinde Avrupa Komisyonu/Malta (C-181/23) davasında verdiği kararla Malta’nın yatırım yoluyla vatandaşlığa ilişkin mevzuatlarının Avrupa Birliği hukukuyla bağdaşmadığına hükmetmiş, Malta ise bu kararın ardından vatandaşlık mevzuatında değişikliğe giderek önceden belirlenmiş mali edimler karşılığında vatandaşlık kazanılmasına imkan sağlayan yapıyı yürürlükten kaldırmıştır.

Bununla birlikte söz konusu gelişme Malta hukukunda istisnai nitelikteki hizmet veya katkılar sebebiyle vatandaşlığa alınma imkanının bütünüyle ortadan kalktığı şeklinde yorumlanmamalıdır. Yeni hukuki çerçeve; Malta’ya sunulmuş veya sunulması öngörülen hizmet ve katkıların istisnai niteliğini, kamu yararı bakımından taşıdığı değeri ve Malta’nın ulusal menfaatlerinin gerçekleştirilmesine sağlayacağı katkıyı bir bütün olarak dikkate alan, her bir dosyanın kendine özgü maddi ve hukuki koşulları çerçevesinde münferiden incelendiği, bütünüyle yetkili makamların takdirine tabi bir vatandaşlığa alınma mekanizması öngörmektedir.

Divan, Avrupa Komisyonu/Malta (C-181/23) kararında vatandaşlığın kazanılması ve kaybedilmesine ilişkin koşulları belirleme yetkisinin kural olarak üye devletlere ait olduğunu teyit etmekle birlikte, bu yetkinin Avrupa Birliği hukuk düzeninden soyutlanmış, mutlak ve sınırsız bir egemenlik yetkisi olarak kullanılamayacağını açıkça ortaya koymuştur. Zira bir Avrupa Birliği üyesi devletin vatandaşlığını kazanan kişiler yalnızca o devletin vatandaşı olmakla kalmayıp aynı zamanda Avrupa Birliği vatandaşlığı statüsünü ve bu statüye bağlı serbest dolaşım, diğer üye devletlerde ikamet etme ve belirli siyasi haklardan yararlanma imkanlarını da elde eder. Bir üye devletin vatandaşlığa kabul konusunda verdiği karar bu nedenle yalnızca kendi hukuk düzeni bakımından değil, diğer üye devletler nezdinde de sonuç doğurur. Dolayısıyla üye devletler vatandaşlığa ilişkin yetkilerini kullanırken Birlik hukukundan doğan yükümlülüklerini gözetmek ve diğer üye devletler arasındaki karşılıklı güven ilişkisine zarar verebilecek uygulamalardan kaçınmak zorundadır.

Divana göre başvuru sahibi ile vatandaşlığını kazanacağı devlet arasında gerçek ve anlamlı bir bağın kurulmasını aramaksızın, önceden belirlenmiş ödeme veya yatırımların yerine getirilmesi karşılığında vatandaşlık verilmesi vatandaşlık statüsünü hukuki ve siyasi aidiyet bağlamından çıkararak ticari bir işlem konusu haline getirmektedir. ABAD, bu gerekçeler doğrultusunda Malta’nın yatırım yoluyla vatandaşlık sisteminin Birlik hukukundan doğan yükümlülüklerle bağdaşmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Hayır. Mevzuatta yer alan mali yükümlülüklerin yerine getirilmesi karşılığında vatandaşlık kazanılmasına imkan tanıyan düzenlemeler ABAD kararının ardından yürürlükten kaldırılmıştır. Bu kapsamda, ödenmesi gereken meblağlara, başvuru ve vatandaşlığa kabul sürecinin işleyişine ve yetkilendirilmiş acentelerin süreçteki rolüne ilişkin hükümler Malta vatandaşlık mevzuatından çıkarılmıştır. Dolayısıyla yürürlükteki hukuk bakımından belirli bir parasal katkının ödenmesi, gayrimenkul edinilmesi veya bağış yapılması suretiyle Malta vatandaşlığının elde edilebildiği standartlaştırılmış bir vatandaşlık programı artık mevcut değildir.

Liyakat Esasına Dayalı Malta Vatandaşlığı (Maltese Citizenship by Merit / MCBM) olarak anılan yeni hukuki çerçeve Malta’ya veya insanlığa olağanüstü nitelikte hizmet sunmuş veya sunmayı planlayan, ve Malta Cumhuriyeti bakımından vatandaşlığa alınması istisnai önem taşıyan yabancıların yetkili makamların takdiriyle Malta vatandaşlığına kabul edilebilmesine imkan tanımaktadır.

Liyakat esasına dayalı vatandaşlık Malta hukukuna ilk defa 2025 yılında dahil edilmiş yeni bir kavram değildir. Bu hukuki imkan daha önce de Malta vatandaşlık mevzuatında yer almakla beraber, Temmuz 2025’te kabul edilen değişikliklerle kapsamı genişletilerek yeniden şekillendirilmiştir. Reformun temel amacı vatandaşlığa kabul rejimini ABAD kararında ortaya konulan hukuki ilkelerle uyumlu hale getirmek, vatandaşlığın verilmesinde ekonomik işlemi değil liyakati, kamu yararını ve Malta’nın ulusal menfaatini belirleyici ölçütler olarak öne çıkarmak olmuştur.

Güncel hukuki çerçeve esas itibarıyla aşağıdaki düzenlemelerden oluşmaktadır:

• Maltese Citizenship Act (Chapter 188 of the Laws of Malta);
• Maltese Citizenship (Amendment) Act, 2025 (Act XXI of 2025);
• Granting of Citizenship by Naturalisation on the Basis of Merit Regulations (Subsidiary Legislation 188.06), as substituted by Legal Notice 159 of 2025.

Malta Vatandaşlık Kanunu’nun 10. maddesi reşit, fiil ehliyetine sahip ve iyi itibarlı yabancıların Bakanlığın takdiriyle vatandaşlığa alınabilmesine imkan tanımaktadır. Aynı madde uyarınca Malta Cumhuriyeti’ne olağanüstü hizmet sunmuş bulunan yahut vatandaşlığa alınması Malta Cumhuriyeti bakımından istisnai önem arz eden kişiler de aynı kapsamda değerlendirilebilmektedir. 2025 yılında yapılan değişikliklerle, başvuru sahipleri tarafından sunulan olağanüstü hizmet veya katkıların niteliğinin, kapsamının ve Malta bakımından taşıdığı değerin ilgili mevzuatta öngörülen ölçütler çerçevesinde incelenmesi amacıyla bir Değerlendirme Kurulu oluşturulmuştur.

Mevzuatta hangi sektörden gelen kişilerin veya hangi başarıların liyakat esasına dayalı vatandaşlığa alınma bakımından doğrudan yeterli kabul edileceğini gösteren sınırlı ve kesin bir liste bulunmamaktadır. Değerlendirmede esas alınan husus başvuru sahibinin sunduğu hizmet veya katkının olağanüstü bir değer taşıması, kamu yararına hizmet etmesi ve Malta’nın ulusal menfaatleri bakımından somut, anlamlı ve belgelerle ortaya konulabilir bir katkı sağlamasıdır. Bu doğrultuda dikkate alınabilecek faaliyet alanları aşağıda sayılanlarla sınırlı olmamak üzere şunlardır:

• bilimsel araştırma, yenilikçi çalışmalar ve bilgi üretimi;
• sağlık, tıp ve halk sağlığının geliştirilmesi;
• eğitim ve beşeri sermayenin güçlendirilmesi;
• kültürel mirasın korunması, sanat ve yaratıcı endüstriler;
• spor ve uluslararası sportif başarı;
• girişimcilik, iş dünyasında liderlik ve nitelikli istihdam yaratılması;
• teknoloji, yapay zeka, dijital dönüşüm ve stratejik altyapı;
• hayırseverlik, insani yardım ve toplumsal dayanışma faaliyetleri;
• ulusal güvenliğe ilişkin çalışmalar;
• konut politikaları ve sosyal hizmetler.

Bununla birlikte bir kişinin sayılan alanlardan herhangi birinde faaliyet göstermesi tek başına liyakat ölçütünün karşılandığı anlamına gelmez. Başvuru sahibinin katkısının hangi sebeplerle olağan kabul edilemeyecek ölçüde değerli olduğunu, Malta bakımından nasıl somut ve mümkünse ölçülebilir bir etki doğurduğunu ve kamu yararıyla ne şekilde örtüştüğünü delilleriyle ortaya koyması gerekir. Değerlendirme sırasında Malta’nın uzun vadeli ekonomik ve toplumsal hedeflerini belirleyen Malta Vision 2050 stratejisinin de göz önünde bulundurulması, önerilen katkının ülkenin stratejik yönelimiyle uyumunun ayrıca önem taşıdığına işaret etmektedir.

Liyakat esasına dayalı vatandaşlığa alınmada olumlu sonucu güvence altına alan standart bir formül bulunmamaktadır. Bununla birlikte yürürlükteki düzenlemeler çerçevesinde süreç genel hatlarıyla aşağıdaki aşamalardan meydana gelir:

1. Malta’da yasal ikamet

Resmi vatandaşlığa alınma başvurusunun sunulabilmesi için başvuru sahibinin Malta’da en az 8 aylık yasal ikamet süresini tamamlamış olması gerekir. Söz konusu ikamet, geçerli bir ikamet izni ve ilgili makamlarca kabul edilebilir belgelerle ispatlanmalıdır.

2. Teklif mektubunun hazırlanması ve sunulması

Başvuru sahibi, ilk aşamada Community Malta Agency aracılığıyla Değerlendirme Kuruluna hitaben kapsamlı bir teklif mektubu sunar. Bu metnin salt özgeçmiş veya yatırım niyeti beyanı niteliğinde kalmaması; başvuru sahibinin liyakat iddiasını, Malta’nın ulusal menfaatiyle kurduğu bağlantıyı ve katkının vatandaşlığa kabul sonrasında nasıl sürdürüleceğini bütünlüklü bir gerekçelendirme içerisinde ortaya koyması gerekir. Teklif mektubunda özellikle:

• başvuru sahibi ile varsa başvuruya dahil edilmesi planlanan aile bireylerinin kim olduğunun belirtilmesi, profesyonel geçmişleri ve başlıca başarıları;
• Malta’ya veya insanlığa sunulmuş ya da sunulması planlanan olağanüstü hizmet veya katkının mahiyeti yahut kişinin Malta için neden istisnai önem taşıdığı;
• Malta ile kurulması teklif edilen kişisel, ticari, yatırımsal bağların neler olacağı;
• Vatandaşlığa kabulden sonra katkının sürdürülmesine ilişkin somut, uygulanabilir ve denetlenebilir planları açıklanmalıdır.

Kurum teklifin niteliğine ve ileri sürülen hususların doğrulanması ihtiyacına bağlı olarak ilave bilgi, açıklama ve belge talep edebilir.

3. İlk durum tespiti incelemesi ve Değerlendirme Kurulu

Teklif, Değerlendirme Kuruluna intikal ettirilmeden önce Community Malta Agency tarafından çok aşamalı bir güvenilirlik ve durum tespiti (Compliance) incelemesine tabi tutulur ve ilgili idari ücretler tahsil edilir. İlk incelemenin olumlu tamamlanması halinde dosya Değerlendirme Kuruluna gönderilir. Kurul, gerekli gördüğü takdirde ek bilgi veya belge isteyebileceği gibi başvuru sahibiyle görüşme de gerçekleştirebilir.

4. Prensipte Onay

Değerlendirme Kurulunun olumlu tavsiyede bulunması halinde Bakan, sunulan teklifi uygun bularak bir “Prensipte Onay Mektubu” düzenlenmesine karar verebilir. Bununla birlikte ne Kurulun olumlu tavsiyesi ne de söz konusu mektubun düzenlenmesi, sonraki aşamaların veya nihai vatandaşlık kararının kendiliğinden olumlu sonuçlanacağı yönünde bir kazanılmış hak meydana getirmez.

5. Resmi Vatandaşlık Başvurusu

Prensipte Onay Mektubunu alan ve Malta’daki en az sekiz aylık yasal ikamet şartını tamamlayan kişi, liyakat esasına dayalı vatandaşlığa alınmak üzere resmi başvurusunu sunabilir. Somut olayın özelliklerine göre başvuru dosyasında aşağıdaki belge ve delillerin bulunması beklenir:

• Malta’daki yasal ikametin varlığını doğrulayan belgeler;
• Kişinin Malta’da aile yapısına uygun bir mülk kiraladığına veya satın aldığına ilişkin belgeler;
• Teklifte değerlendirilmeye sunulmuş olan olağanüstü hizmet veya katkıyı kanıtlayan deliller;
• Yetkili kurumun destek yazısı veya uygunluk değerlendirmesi;
• İngilizce veya Maltaca dil yeterliliğini gösteren belgeler;
• Kurum tarafından somut dosya özelinde talep edilen diğer bilgi, açıklama ve belgeler.

6. İkinci İnceleme, Nihai Onay ve Bağlılık Yemini

Resmi başvurunun sunulmasının ardından Kurum ikinci bir durum tespiti incelemesi yürütür ve ilgili ilave idari ücretleri tahsil eder. İncelemenin tamamlanması üzerine dosya yeniden Değerlendirme Kuruluna gönderilir. Kurulun olumlu tavsiyesi ve Bakanın onayı sonrasında nihai onay mektubu düzenlenir. Başvuru sahibinin bu onayı takiben altı aylık süre içerisinde Malta’ya bağlılık yemini etmesi ve üstlendiği devam eden yükümlülükleri yerine getireceğine dair yazılı taahhüt imzalaması gerekir.

7. Vatandaşlık Sonrasındaki Yükümlülükler

Vatandaşlığa kabul denetimin sona erdiği anlamına gelmez. Kurum, başvuru sahibinin dosya kapsamında sunduğu plan ve taahhütlere uyup uymadığını vatandaşlık sonrasında da izleyebilir. Taahhütlerin ciddi biçimde ihlal edilmesi veya kanunda öngörülen diğer sebeplerin gerçekleşmesi halinde vatandaşlığın geri alınması gündeme gelebilir.

Uluslararası yaşam süren veya gelecek planlarını birden fazla ülke üzerinden kurgulayan Türk aileler için güvenli, istikrarlı ve uluslararası bağlantıları güçlü bir merkezde yer almak giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu kapsamda Malta, Avrupa Birliği üyeliği, Schengen bölgesindeki konumu ve İngilizcenin resmi dil olarak kullanılması sayesinde öne çıkan ülkelerden biridir.

Malta'nın sunduğu imkanlar yalnızca yaşam kalitesi veya uluslararası erişimle sınırlı değildir. Ülke Türk ailelerin, girişimcilerin ve yatırımcıların uzun vadeli planlamalarına destek olabilecek hukuki ve vergisel bir çerçeve sunmakta; özellikle birden fazla ülkede mal varlığı, yatırımı veya ticari faaliyeti bulunan kişiler tarafından sıklıkla tercih edilmektedir.

Chetcuti Cauchi Advocates olarak, Türklerden oluşan avukat ve vergi ekibimizle, Malta'da yaşamayı, yatırım yapmayı veya uluslararası yapılanmalarını Malta üzerinden kurgulamayı düşünen Türk müvekkillerimize ve ailelerine kapsamlı hukuki destek sağlamaktayız.

Hukuki Uyarı:  Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki görüş, kişiye özgü danışmanlık veya vatandaşlık başvurusunun sonucuna ilişkin herhangi bir garanti teşkil etmez. Mevzuat ile idari uygulamalar zaman içerisinde değişebileceğinden somut durumunuza ilişkin işlem tesis etmeden önce güncel ve kişiye özgü hukuki danışmanlık alınması tavsiye edilir.

‍